Cumhuriyet Halk Partisi Fan Sayfasına Hoşgeldiniz

16 Haziran 2013 - Pazar

CHP, 1946 Seçimleri %70 çoğunlukla kazandı (CHP:396, DP:61, Bğm:7). Seçimler yargı denetiminde yapılmıyordu, oylar açık verilip gizli sayılıyordu. Bu usulsüzlüklerinden dolayı "şaibeli seçim" şeklinde de anılmıştır.
Yeni dönemde Recep Peker başbakan olarak atandı. Peker Hükümeti ilk iş olarak 7 Eylül 1946'da 7 Eylül Kararları'nı aldı. Bu develüasyon ile, 1 ABD dolarının değeri 1.40 TL'den 2.80 TL'ye yükseltildi. Özellikle başbakan Peker'in sert tavrı nedeniyle CHP-DP arasındaki ipler gitgide gerilmekteydi. Karşılıklı tartışmalar sonucunda DP, meclisi terk etmeye kadar gitmişti. Demokratlar talepleri kabul olunmazsa TBMM'yi boykot etmekten söz ediyorlardı. "Sine-i millet" sesleri yükselmekteydi. İktidar ve muhalefet arasındaki gerilimi yumuşatma işi devletin başı İsmet İnönü'ye düşüyordu. İnönü hem başbakanı Peker'i hem de Demokratların lideri Bayar'ı dinledi. Sonunda İnönü 12 Temmuz Beyannamesi'ni yayınladı (12 Temmuz 1947) ve ilişkileri yumuşatmayı başardı. Ancak başbakan Peker uzlaşma yanlısı değildi. Bunun üzerine İnönü CHP içinde Peker'e karşı bir muhalefet başlattı. Muhalif ekibin başını Nihat Erim çekiyordu. Peker Hükümeti istifa etmek zorunda kaldı ve yeni hükümeti Hasan Saka 8 Eylül 1947'de kurdu. Saka belki Peker gibi sert değildi ama Demokratların umduğu yenilikleri yapacak konumda da değildi. Bu arada 1948 yılında DP içinde de bir ayrışma yaşandı. Başlarında Mareşal Fevzi Çakmak, Osman Bölükbaşı, Sadık Aldoğan, Kenan Öner ve Hikmet Bayur'un olduğu grup DP'den ayrılarak 20 Temmuz 1948'de Millet Partisi'ni kurdu. 1948'de yeni bir seçim yasası çıkarıldı. Yasa, yargı denetimini içermiyordu. DP tepki olarak ara ve yerel seçimleri boykot etti. 15 Ocak 1949'da Hasan Saka istifa etti. Yerine medrese tahsili görmüş ve İslamcı akımlar içinde bulunan Şemsettin Günaltay başbakan oldu. Yeni hükümetin ilk uygulamaları da din alanında oldu. İlkokullara seçmeli din dersi konuldu. İlahiyat Fakülteleri açılmasına karar verildi. 20 Haziran 1949'da DP II. Kongresi yapıldı ve parti bu kongrede seçimlere hile karıştırılmaması istemiyle Milli Teminat Andı'nı kabul etti. CHP bu karara Milli Husumet Andı adını verdi. Şubat 1950'de yeni bir seçim yasası getirildi. Yasa yargı denetimini de kabul ediyordu. Ancak nispi temsil yerine çoğunluk ilkesi esasında devam edilmişti. Bu CHP için gelecek 3 genel seçimde de çok büyük zarara neden olacaktı.
Bu dönemin Başbakanları şunlardır:

• Recep Peker Hükûmeti (7 Ağustos 1946-10 Eylül 1947)
• I. Hasan Saka Hükûmeti (10 Eylül 1947-10 Haziran 1948)
• II. Hasan Saka Hükûmeti (10 Haziran 1948-16 Ocak 1949)
• Şemsettin Günaltay Hükûmeti (16 Ocak 1949-22 Mayıs 1950)

14 Mayıs 1950 günü Türkiye tarihinde yepyeni bir devir başlıyordu. 1946'da kurulan DP yapılan genel seçimlerde büyük bir çoğunlukla iktidarı CHP'den aldı. Demokratlar yurt genelinde %53 oy almıştı. CHP'nin oyları %39'u buluyordu. Oy oranları açısından çok büyük bir hezimet yoktu belki ama mevcut çoğunluk sistemi nedeniyle sandalye dağılımı oldukça dengesizdi. DP'nin kazandığı 408 sandalyeye karşı CHP ancak 69 sandalye kazanabildi. 27 sene boyunca ülkeyi tek başına idare eden CHP serbest seçim yoluyla iktidarı DP'ye teslim ediyordu. Atatürk'ten sonra 11,5 yıldır cumhurbaşkanı olan İsmet İnönü artık muhalefet lideriydi. Sonucu CHP'nin yayın organı Ulus gazetesi özetledi: CHP İktidarı Devrediyor.
Yeni TBMM 22 Mayıs'ta açıldı. Meclis başkanlığına DP kurucularından Refik Koraltan seçildi. Demokratlar cumhurbaşkanlığına Genel Başkanları Celâl Bayar'ı seçtiler. Türkiye Cumhuriyeti'nin Atatürk ve İnönü'den sonra 3. cumhurbaşkanı seçilen Bayar hükümeti kurmakla Aydın milletvekili Adnan Menderes'i görevlendirdi. CHP için yeni bir dönem başlamıştı. Demokrasi kurulmuştu. Demokrat Partinin ilk icraati 1932'den beri Türkçe okunan ezanın orijinal şekliyle okunmasını serbest bırakmak oldu.
29 Haziran 1950'de gerçekleştirilen CHP 8. Kurultayında daha önceki kurultayda parti meclisine bırakılmış olan genel sekreter seçimi yetkisi kurultay delegelerine bırakılmış, parti meclisi üye sayısı da hepsi kurultay tarafından seçilen 30 üyeye indirilmiştir. Yapılan seçimler sonunda İsmet İnönü Genel Başkan, "çarıklı politikacı" lakabıyla anılan Kasım Gülek ise Genel Sekreter seçilmiştir. Eylül 1951 araseçimlerinde DP 20 milletvekilliğinin 18'ini kazandı.
26 Kasım 1951'de toplanan 9. Kurultay'da İsmet İnönü yeniden Genel Başkanlığa, Kasım Gülek de Genel Sekreterliğe seçildi. 18 Şubat 1952’de TBMM, NATO'ya girişi onayladı. 1953'te CHP'nin malları hazineye devredildi. Bu karara karşı CHP lideri İsmet İnönü TBMM'de Demokratlara şöyle seslendi: Işıktan korkuyorsunuz.
22 Haziran 1953’te toplanan 10. Kurultay'da parti programında ilk kez "Hukuk Devleti" kavramına yer verildi, iki meclisli bir sisteme geçilmesi, Anayasa Mahkemesi'nin kurulması, seçim güvenliği, yargıç bağımsızlığı, sendika ve meslek örgütleri kurma özgürlüğü, işçilere grev hakkı gibi görüşler programa girdi. Kurultay sonunda yapılan seçimlerde İnönü tekrar Genel Başkanlığa, Kasım Gülek de 860 delegeden 709'unun oyunu alarak Genel Sekreterliğe seçilmiştir.

Bu koşullar altında gidilen 22 Temmuz 2007 seçimlerinde CHP'nin oyları % 20.88'e çıktı. Buna karşın iktidardaki AKP oyların % 46.58’ini alarak, 341 milletvekilliği kazandı. CHP'nin kazandığı milletvekilliği sayısı 112 idi ve bunların 13’ü DSP’li isimlerdi, ayrılmaları ile CHP yeni döneme 99 milletvekili ile başladı. (AKP:341, CHP:112, MHP:71, DTP:20, Bağımsızlar:6) ^[38] Basın ve parti içi muhalefet bu sonuçlardan dolayı Deniz Baykal’a sert eleştirilerde bulundular, ancak seçimlerden iki gün sonra gazetecilerin karşısına geçen Deniz Baykal istifa etmeyeceğini açıkladı.
Ülkeyi 22 Temmuz seçimlerine taşıyan cumhurbaşkanı seçememe sorunu devam ediyordu. Seçimden güçlenmiş bir biçimde çıkan AKP, Dışişleri Bakanı Abdullah Gül adı üzerinde bir defa daha karar kıldı. Seçimde barajı geçen MHP’nin oylamalara katılacağını açıklaması ile de 367 milletvekili yeter sayısı sorunu çözüldü. CHP’nin boykot ettiği oylamaların üçüncüsünde, 28 Ağustos 2007’de AKP Kayseri milletvekili Abdullah Gül, Türkiye Cumhuriyeti’nin 11. cumhurbaşkanlığına seçildi. CHP yeni cumhurbaşkanı ile zorunlu haller dışında temaslarının olmayacağını açıkladı.
9 Eylül 2007'de CHP'nin 84. kuruluş yıldönümü çok büyük bir gösteri ile kutlandı. Genel Başkan Deniz Baykal 170 bin partili ile birlikte Anıtkabir'e çıktı. ^[39]
2008 yılının Ocak ayında Başbakan Recep Tayyip Erdoğan tarafından gündeme getirilen üniversitelerde baş örtüsü serbestisi önerisine muhalefet partilerinden MHP destek verirken, CHP şiddetle karşı çıktı. Anayasa değişikliği Şubat ayı başlarında Meclis'ten geçerken CHP, Anayasa Mahkemesi'ne başvurdu. 5 Haziran 2008'de Anayasa Mahkemesi CHP'nin talebini kabul ederek başörtüsü serbestisini engelledi.
Mart 2008’de yapılan CHP 32. Olağan Kurultayı öncesinde bir önceki dönemin grup başkanvekili, Samsun milletvekili Haluk Koç genel başkan aday adaylığını açıkladı. 26-27 Nisan 2008'de, Ankara'da yapılan 32. Olağan Kurultay'da aday adaylarından hiçbiri aday olabilmek için gerekli 253 imzayı toplayamayınca 1016 delegenin imzası ile seçimlere tek aday olarak giren Deniz Baykal genel başkanlık seçiminde 1105 oyun 1021'ini alarak onuncu defa CHP Genel Başkanı seçilmeyi başardı. ^[40]
Anayasa Mahkemesi 2008 yılında tamamladığı inceleme sonucu parti harcamalarında yaklaşık 1 Milyon TL usulsüzlük tespit etti. CHP'nin 1998, 2004, 2005 ve 2006 yıllarındaki usulsüz harcamalarının tümü Resmi Gazete’de yayımlandı. Bu usulsuzlük medya tarafından "CHP'nin kayıp trilyon olayı" olarak da adlandırıldı.^[41][42]
21 Aralık 2008 tarihinde Ankara'da toplanan CHP 14. Olağanüstü Kurultayı'nda program ve tüzük değişiklikleri ele alındı. 1994'ten bu yana kullanılan parti programı değiştirildi. ^[43]
2009 yerel seçimlerine yaklaşılırken SHP genel başkanı Murat Karayalçın partisinin genel başkanlığından ayrılarak 5 Aralık 2008 günü CHP'ye katıldı ve partinin Ankara büyükşehir belediye başkan adayı olarak ilan edildi. 2009 yerel seçimlerinde il genel meclisindeki oy oranları itibarıyle iktidardaki Adalet ve Kalkınma Partisi'nin oy oranı %7.8 düşerken, CHP, kazandığı %23.12'lik oranla 2007 milletvekili seçimlerine göre Türkiye genelindeki oy oranını %2.24 artırdı^[44]. CHP, özellikle İstanbul büyükşehir belediye başkanlığı seçimlerinde, seçimleri kaybetmesine rağmen, Necati Özkan tarafından yönetilen seçim kampanyasının etkisiyle, 2004'deki oy oranının üstüne %7.88 oy oranı ekledi ve geçen seçimlerde AKP ile olan farkı %16.4'ten %7.54'e indirdi. Bu sonuçların alınmasından sonra CHP İstanbul il başkanı Gürsel Tekin ve belediye başkanı adayı Kemal Kılıçdaroğlu parti içinde ve kamuoyunda daha çok ön plana çıktı. Yine aynı seçimde, büyükşehir belediyeleri arasında, AKP'li Antalya CHP'ye geçerken CHP'nin elindeki Trabzon ise AKP'ye geçti.

Seçim tarihi	Genel başkan	Alınan oy sayısı	Alınan oy oranı	Milletvekili sayısı
21 Temmuz 1946	İsmet İnönü	Veri Yok	%85	397
14 Mayıs 1950	İsmet İnönü	3,176,561	%39,45	69/487
2 Mayıs 1954	İsmet İnönü	3,161,696	%35,36	31/541
27 Ekim 1957	İsmet İnönü	3,753,136	%41,09	178/610
15 Ekim 1961	İsmet İnönü	3,724,752	%36,74	173/450
10 Ekim 1965	İsmet İnönü	2,675,785	%28,75	134/450
12 Ekim 1969	İsmet İnönü	2,487,163	%27,37	143/450
14 Ekim 1973	Bülent Ecevit	3,570,583	%33,3	185/450
5 Haziran 1977	Bülent Ecevit	6,136,171	%41,38	213/450
24 Aralık 1995	Deniz Baykal	3,011,076	%10,71	49/550
18 Nisan 1999	Deniz Baykal	2,716,096	%8,71	0/550
3 Kasım 2002	Deniz Baykal	6,114,843	%19,39	177/550
22 Temmuz 2007	Deniz Baykal	7,300,234	%20,88	112/550
12 Haziran 2011	Kemal Kılıçdaroğlu	11,155,972	%25,98	135/550

#	Adı	Göreve Gelme Tarihi	Görevi Bırakma Tarihi
1	Mustafa Kemal Atatürk	11 Eylül 1923	10 Kasım 1938
-	Celal Bayar *	10 Kasım 1938	26 Aralık 1938
2	İsmet İnönü	26 Aralık 1938	8 Mayıs 1972
-	Kamil Kırıkoğlu *	8 Mayıs 1972	14 Mayıs 1972
3	Bülent Ecevit	14 Mayıs 1972	30 Ekim 1980
-	Mustafa Üstündağ *	30 Ekim 1980	16 Ekim 1981
4	Deniz Baykal	9 Eylül 1992	18 Şubat 1995
5	Hikmet Çetin	18 Şubat 1995	11 Eylül 1995
6	Deniz Baykal	11 Eylül 1995	22 Nisan 1999
-	Cevdet Selvi *	22 Nisan 1999	23 Mayıs 1999
7	Altan Öymen	23 Mayıs 1999	30 Eylül 2000
8	Deniz Baykal	30 Eylül 2000	10 Mayıs 2010
-	Cevdet Selvi *	10 Mayıs 2010	22 Mayıs 2010
9	Kemal Kılıçdaroğlu	22 Mayıs 2010

#	Adı	Görev aralığı
1	Recep Peker	(1931-1936)
2	Şükrü Kaya	(1936-1939)
3	Refik Saydam	(1939-1941)
4	Faik Öztrak	(1941-1942)
5	Ahmet Fikri Tüzer	(1942)
6	Memduh Şevket Esendal	(1942-1945)
7	Nafi Atuf Kansu	(1945-1947)
8	Tevfik Fikret Sılay	(1947-1950)
9	Kasım Gülek	(1950-1959)
8	İsmail Rüştü Aksal	(1959-1962)
9	Kemal Satır	(1962-1966)
10	Bülent Ecevit	(1966-1971)
11	Şeref Bakşık	(1971)
12	Kamil Kırıkoğlu	(1971-1973)
13	Orhan Eyüboğlu	(1973-1978)
14	Mustafa Üstündağ	(1978-1981)
15	Ertuğrul Günay	(1992-1995)
16	Adnan Keskin	(1995-1999)
17	Tarhan Erdem	(1999-2000)
18	Oya Araslı	(2000)
19	Önder Sav	(2000-2010)
20	Süheyl Batum	(2010)
21	Bihlun Tamaylıgil	(2010-)